Verantwoordelijkheid: Hebben of Voelen? De balans vinden voor innerlijke rust

In ons dagelijks leven worden we voortdurend geconfronteerd met het concept van verantwoordelijkheid. We hebben verantwoordelijkheden op het werk, thuis en in onze gemeenschap. Maar heb je je ooit afgevraagd of er een verschil is tussen verantwoordelijkheid hebben en verantwoordelijkheid voelen? Dit onderscheid is cruciaal voor ons welzijn en kan een enorme impact hebben op ons stressniveau en algehele gemoedstoestand.

Het verschil tussen verantwoordelijkheid hebben en verantwoordelijkheid voelen

Het hebben van verantwoordelijkheid verwijst naar de objectieve taken, plichten en verplichtingen die bij onze rol of positie horen. Denk aan de verantwoordelijkheid om je werk op tijd af te krijgen, je kinderen op te voeden, of de boodschappen te doen. Dit zijn concrete taken waarvoor je aantoonbaar de verantwoordelijkheid draagt.

Verantwoordelijkheid voelen daarentegen is een subjectieve ervaring. Het gaat over de innerlijke drang, de emotionele belasting en de perceptie van wat we moeten doen. Dit gevoel kan verder reiken dan onze daadwerkelijke plichten. Je kunt je bijvoorbeeld verantwoordelijk voelen voor het geluk van anderen, voor het oplossen van problemen die niet direct de jouwe zijn, of voor het voorkomen van fouten die buiten je invloedsfeer liggen.

De valkuil van overmatige gevoelde verantwoordelijkheid

Wanneer het gevoel van verantwoordelijkheid de feitelijke verantwoordelijkheid overstijgt, spreken we van overmatige gevoelde verantwoordelijkheid. Dit is een veelvoorkomende valkuil, vooral voor mensen die empathisch zijn of een sterke neiging hebben tot perfectionisme. De constante druk om alles perfect te doen, iedereen tevreden te stellen of problemen van anderen op te lossen, kan leiden tot een overweldigend gevoel van stress en ongemak.

• Je zegt sneller ja op verzoeken, zelfs als je agenda overvol is, uit angst om anderen teleur te stellen.
• Je piekert voortdurend over zaken waar je geen directe invloed op hebt.
• Je voelt je uitgeput en ervaart een constante druk alsof je de "hele wereld moet dragen". Dit kan leiden tot oververantwoordelijkheid en stress.
• Moeheid, teleurstelling, machteloosheid en frustratie zijn veelvoorkomende emoties wanneer je een situatie op je neemt die groter is dan jijzelf (Rachel Barnes).

Stress en ongemak als gevolg

De gevolgen van een overmatig verantwoordelijkheidsgevoel zijn niet gering. Chronische stress, angst, burn-out en zelfs fysieke klachten zijn veelvoorkomend. Je energiereserves raken uitgeput, je concentratie neemt af en je kunt het gevoel hebben vast te zitten in een vicieuze cirkel van "moeten". Het constante gevoel van druk kan je relaties beïnvloeden en je plezier in het leven verminderen.

Zoals Ruud Meulenberg benadrukt, kan een hoog verantwoordelijkheidsgevoel een broedplaats zijn voor stress en burn-out. Het is essentieel om te leren hoe je hiermee omgaat en de juiste balans vindt.

Een visualisatiehulpmiddel: de verantwoordelijkheidscirkels

Om het verschil tussen 'voelen' en 'zijn' van verantwoordelijkheid te visualiseren, kun je denken aan twee overlappende cirkels:

1. De cirkel van 'verantwoordelijkheid hebben': Dit zijn de taken en plichten die objectief bij jouw rol horen. De grootte van deze cirkel is vaak relatief duidelijk.
2. De cirkel van 'verantwoordelijkheid voelen': Dit is de innerlijke perceptie van wat je moet doen. Deze cirkel kan veel groter zijn dan de eerste, en bevat vaak zaken waar je geen directe invloed op hebt.

Het ideale scenario is een gezonde overlap tussen deze twee cirkels. Waar ze elkaar overlappen, ervaar je een gezonde en functionele verantwoordelijkheid. Wanneer de cirkel van 'verantwoordelijkheid voelen' echter veel groter is en ver buiten de cirkel van 'verantwoordelijkheid hebben' reikt, ontstaat er overmatige druk en stress. Het doel is om de cirkel van 'verantwoordelijkheid voelen' beter af te stemmen op de cirkel van 'verantwoordelijkheid hebben', en te leren loslaten wat niet van jou is.

Het belang van de overlapping

Een gezonde overlapping betekent dat je je bewust bent van je taken en plichten, en dat je je daar ook verantwoordelijk voor voelt. Dit motiveert je om actie te ondernemen en bij te dragen. Het wordt problematisch wanneer het gevoel van verantwoordelijkheid veel groter is dan de feitelijke verantwoordelijkheid. Het is cruciaal om te herkennen wanneer je je verantwoordelijk voelt voor zaken die niet in jouw invloedssfeer liggen en deze los te laten.

Afsluitende gedachten

Het onderscheid tussen het hebben en voelen van verantwoordelijkheid is een krachtig inzicht dat je kan helpen om bewuster met je energie om te gaan. Door dit verschil te begrijpen, kun je beter je grenzen bewaken, nee leren zeggen en je richten op de zaken waar je daadwerkelijk een positieve impact kunt maken.

Waar in jouw leven kun je de cirkel van 'verantwoordelijkheid voelen' iets kleiner maken, zodat deze beter aansluit bij de cirkel van 'verantwoordelijkheid hebben'? Denk na over kleine stappen die je vandaag al kunt zetten om die balans te vinden en meer innerlijke rust te ervaren.

Deel je gedachten en ervaringen in de reacties hieronder. Hoe ga jij om met je verantwoordelijkheidsgevoel?